lǐ礼jì记 · xué学jì记

◆

fā发lǜ虑xiàn宪，qiú求shàn善liáng良，zú足yǐ以xiǎo謏wén闻，bù不zú足yǐ以dòng动zhòng众；jiù就xián贤tǐ体yuǎn远，zú足yǐ以dòng动zhòng众，wèi未zú足yǐ以huà化mín民。jūn君zǐ子rú如yù欲huà化mín民chéng成sú俗，qí其bì必yóu由xué学hū乎！

yù玉bù不zhuó琢，bù不chéng成qì器；rén人bù不xué学，bù不zhī知dào道。shì是gù故gǔ古zhī之wáng王zhě者jiàn建guó国jūn君mín民，jiào教xué学wéi为xiān先。《duì兑mìng命》yuē曰：「niàn念zhōng终shǐ始diǎn典yú于xué学。」qí其cǐ此zhī之wèi谓hū乎！

suī虽yǒu有jiā嘉yáo肴，fú弗shí食，bù不zhī知qí其zhǐ旨yě也；suī虽yǒu有zhì至dào道，fú弗xué学，bù不zhī知qí其shàn善yě也。shì是gù故xué学rán然hòu后zhī知bù不zú足，jiào教rán然hòu后zhī知kùn困。zhī知bù不zú足，rán然hòu后néng能zì自fǎn反yě也；zhī知kùn困，rán然hòu后néng能zì自qiáng强yě也，gù故yuē曰：jiào教xué学xiāng相zhǎng长yě也。《duì兑mìng命》yuē曰：「xué学xué学bàn半。」qí其cǐ此zhī之wèi谓hū乎！

gǔ古zhī之jiào教zhě者，jiā家yǒu有shú塾，dǎng党yǒu有xiáng庠，shù术yǒu有xù序，guó国yǒu有xué学。bǐ比nián年rù入xué学，zhōng中nián年kǎo考jiào校。yì一nián年shì视lí离jīng经biàn辨zhì志，sān三nián年shì视jìng敬yè业yào乐qún群，wǔ五nián年shì视bó博xí习qīn亲shī师，qī七nián年shì视lùn论xué学qǔ取yǒu友，wèi谓zhī之xiǎo小chéng成；jiǔ九nián年zhī知lèi类tōng通dá达，qiáng强lì立ér而bù不fǎn反，wèi谓zhī之dà大chéng成。fū夫rán然hòu后zú足yǐ以huà化mín民yì易sú俗，jìn近zhě者shuō说fú服，ér而yuǎn远zhě者huái怀zhī之，cǐ此dà大xué学zhī之dào道yě也。《jì记》yuē曰：「é蛾zi子shí时shù术zhī之。」qí其cǐ此zhī之wèi谓hū乎！

dà大xué学shǐ始jiāo教，pí皮biàn弁jì祭cài菜，shì示jìng敬dào道yě也；《xiāo宵yǎ雅》yì肄sān三，guān官qí其shǐ始yě也；rù入xué学gǔ鼓qiè箧，sūn孙qí其yè业yě也；xià夏chǔ楚èr二wù物，shōu收qí其wēi威yě也；wèi未bǔ卜dì禘bú不shì视xué学，yóu游qí其zhì志yě也；shí时guān观ér而fú弗yǔ语，cún存qí其xīn心yě也；yòu幼zhě者tīng听ér而fú弗wèn问，xué学bù不liè躐děng等yě也。cǐ此qī七zhě者，jiāo教zhī之dà大lún伦yě也。《jì记》yuē曰：「fán凡xué学guān官xiān先shì事，shì士xiān先zhì志。」qí其cǐ此zhī之wèi谓hū乎！

dà大xué学zhī之jiào教yě也，shí时jiāo教bì必yǒu有zhèng正yè业，tuì退xī息bì必yǒu有jū居xué学。bù不xué学cāo操màn缦，bù不néng能ān安xián弦；bù不xué学bó博yī依，bù不néng能ān安《shī诗》；bù不xué学zá杂fú服，bù不néng能ān安lǐ礼；bù不xīng兴qí其yì艺，bù不néng能lè乐xué学。gù故jūn君zǐ子zhī之yú于xué学yě也，cáng藏yān焉，xiū修yān焉，xī息yān焉，yóu游yān焉。fū夫rán然，gù故ān安qí其xué学ér而qīn亲qí其shī师，lè乐qí其yǒu友ér而xìn信qí其dào道。shì是yǐ以suī虽lí离shī师fǔ辅ér而bù不fǎn反yě也。《duì兑mìng命》yuē曰：「jìng敬sūn孙wù务shí时mǐn敏，jué厥xiū修nǎi乃lái来。」qí其cǐ此zhī之wèi谓hū乎！

jīn今zhī之jiào教zhě者，shēn呻qí其zhàn占bì毕，duō多qí其xùn讯，yán言jí及yú于shù数，jìn进ér而bú不gù顾qí其ān安，shǐ使rén人bù不yóu由qí其chéng诚，jiāo教rén人bú不jìn尽qí其cái材；qí其shī施zhī之yě也bèi悖，qí其qiú求zhī之yě也fú佛。fū夫rán然，gù故yǐn隐qí其xué学ér而jí疾qí其shī师，kǔ苦qí其nán难ér而bù不zhī知qí其yì益yě也，suī虽zhōng终qí其yè业，qí其qù去zhī之bì必sù速。jiāo教zhī之bù不xíng刑，qí其cǐ此zhī之yóu由hū乎！

dà大xué学zhī之fǎ法，jìn禁yú于wèi未fā发zhī之wèi谓yù豫，dāng当qí其kě可zhī之wèi谓shí时，bù不líng陵jié节ér而shī施zhī之wèi谓sūn孙，xiāng相guān观ér而shàn善zhī之wèi谓mó摩。cǐ此sì四zhě者，jiāo教zhī之suǒ所yóu由xìng兴yě也。

fā发rán然hòu后jìn禁，zé则hàn捍gé格ér而bù不shēng胜；shí时guò过rán然hòu后xué学，zé则qín勤kǔ苦ér而nán难chéng成；zá杂shī施ér而bù不sūn孙，zé则huài坏luàn乱ér而bù不xiū修；dú独xué学ér而wú无yǒu友，zé则gū孤lòu陋ér而guǎ寡wén闻；yàn燕péng朋nì逆qí其shī师；yàn燕pì辟fèi废qí其xué学。cǐ此liù六zhě者，jiāo教zhī之suǒ所yóu由fèi废yě也。

jūn君zǐ子jì既zhī知jiāo教zhī之suǒ所yóu由xìng兴，yòu又zhī知jiāo教zhī之suǒ所yóu由fèi废，rán然hòu后kě可yǐ以wèi为rén人shī师yě也。gù故jūn君zǐ子zhī之jiào教yù喻yě也，dào道ér而fú弗qiān牵，qiáng强ér而fú弗yì抑，kāi开ér而fú弗dá达。dào道ér而fú弗qiān牵zé则hé和，qiáng强ér而fú弗yì抑zé则yì易，kāi开ér而fú弗dá达zé则sī思；hé和yì易yǐ以sī思，kě可wèi谓shàn善yù喻yǐ矣。

xué学zhě者yǒu有sì四shī失，jiào教zhě者bì必zhī知zhī之。rén人zhī之xué学yě也，huò或shī失zé则duō多，huò或shī失zé则guǎ寡，huò或shī失zé则yì易，huò或shī失zé则zhǐ止。cǐ此sì四zhě者，xīn心zhī之mò莫tóng同yě也。zhī知qí其xīn心，rán然hòu后néng能jiù救qí其shī失yě也。jiāo教yě也zhě者，cháng长shàn善ér而jiù救qí其shī失zhě者yě也。

shàn善gē歌zhě者，shǐ使rén人jì继qí其shēng声；shàn善jiào教zhě者，shǐ使rén人jì继qí其zhì志。qí其yán言yě也yuē约ér而dá达，wēi微ér而zāng臧，hǎn罕pì譬ér而yù喻，kě可wèi谓jì继zhì志yǐ矣。

jūn君zǐ子zhī知zhì至xué学zhī之nán难yì易，ér而zhī知qí其měi美è恶，rán然hòu后néng能bó博yù喻；néng能bó博yù喻rán然hòu后néng能wèi为shī师；néng能wèi为shī师rán然hòu后néng能wèi为cháng长；néng能wèi为cháng长rán然hòu后néng能wèi为jūn君。gù故shī师yě也zhě者，suǒ所yǐ以xué学wèi为jūn君yě也。shì是gù故zé择shī师bù不kě可bù不shèn慎yě也。《jì记》yuē曰：「sān三wáng王sì四dài代wéi唯qí其shī师。」cǐ此zhī之wèi谓hū乎！

fán凡xué学zhī之dào道，yán严shī师wéi为nán难。shī师yán严rán然hòu后dào道zūn尊，dào道zūn尊rán然hòu后mín民zhī知jìng敬xué学。shì是gù故jūn君zhī之suǒ所bù不chén臣yú于qí其chén臣zhě者èr二：dāng当qí其wéi为shī尸zé则fú弗chén臣yě也，dāng当qí其wéi为shī师zé则fú弗chén臣yě也。dà大xué学zhī之lǐ礼，suī虽zhào诏yú于tiān天zǐ子，wú无běi北miàn面；suǒ所yǐ以zūn尊shī师yě也。

shàn善xué学zhě者，shī师yì逸ér而gōng功bèi倍，yòu又cóng从ér而yōng庸zhī之；bú不shàn善xué学zhě者，shī师qín勤ér而gōng功bàn半，yòu又cóng从ér而yuàn怨zhī之。shàn善wèn问zhě者，rú如gōng攻jiān坚mù木，xiān先qí其yì易zhě者，hòu后qí其jié节mù目，jí及qí其jiǔ久yě也，xiāng相shuì说yǐ以jiě解；bú不shàn善wèn问zhě者fǎn反cǐ此。shàn善dài待wèn问zhě者，rú如zhuàng撞zhōng钟，kòu叩zhī之yǐ以xiǎo小zhě者zé则xiǎo小míng鸣，kòu叩zhī之yǐ以dà大zhě者zé则dà大míng鸣，dài待qí其cóng从róng容，rán然hòu后jìn尽qí其shēng声；bú不shàn善dá答wèn问zhě者fǎn反cǐ此。cǐ此jiē皆jìn进xué学zhī之dào道yě也。

jì记wèn问zhī之xué学，bù不zú足yǐ以wéi为rén人shī师。bì必yě也tīng听yǔ语hū乎，lì力bù不néng能wèn问，rán然hòu后yǔ语zhī之；yǔ语zhī之ér而bù不zhī知，suī虽shě舍zhī之kě可yě也。

liáng良yě冶zhī之zǐ子，bì必xué学wèi为qiú裘；liáng良gōng弓zhī之zǐ子，bì必xué学wèi为jī箕；shǐ始jià驾zhě者fǎn反zhī之，chē车zài在mǎ马qián前。jūn君zǐ子chá察yú于cǐ此sān三zhě者，kě可yǐ以yǒu有zhì志yú于xué学yǐ矣。

gǔ古zhī之xué学zhě者：bǐ比wù物chǒu丑lèi类。gǔ鼓wú无dāng当yú于wǔ五shēng声，wǔ五shēng声fú弗dé得bù不hé和。shuǐ水wú无dāng当yú于wǔ五sè色，wǔ五sè色fú弗dé得bù不zhāng章。xué学wú无dāng当yú于wǔ五guān官。wǔ五guān官fú弗dé得bú不zhì治。shī师wú无dāng当yú于wǔ五fú服，wǔ五fú服fú弗dé得bù不qīn亲。

jūn君zǐ子yuē曰：dà大dé德bù不guān官，dà大dào道bù不qì器，dà大xìn信bù不yuē约，dà大shí时bù不qí齐。chá察yú于cǐ此sì四zhě者，kě可yǐ以yǒu有zhì志yú于xué学yǐ矣。

sān三wáng王zhī之jì祭chuān川yě也，jiē皆xiān先hé河ér而hòu后hǎi海；huò或yuán源yě也，huò或wěi委yě也。cǐ此zhī之wèi谓wù务běn本。

lǐ jì null null null xué jì fā lǜ xiàn qiú shàn liáng zú yǐ xiǎo wén bù zú yǐ dòng zhòng jiù xián tǐ yuǎn zú yǐ dòng zhòng wèi zú yǐ huà mín jūn zǐ rú yù huà mín chéng sú qí bì yóu xué hū yù bù zhuó bù chéng qì rén bù xué bù zhī dào shì gù gǔ zhī wáng zhě jiàn guó jūn mín jiào xué wéi xiān duì mìng yuē niàn zhōng shǐ diǎn yú xué qí cǐ zhī wèi hū suī yǒu jiā yáo fú shí bù zhī qí zhǐ yě suī yǒu zhì dào fú xué bù zhī qí shàn yě shì gù xué rán hòu zhī bù zú jiào rán hòu zhī kùn zhī bù zú rán hòu néng zì fǎn yě zhī kùn rán hòu néng zì qiáng yě gù yuē jiào xué xiāng zhǎng yě duì mìng yuē xué xué bàn qí cǐ zhī wèi hū gǔ zhī jiào zhě jiā yǒu shú dǎng yǒu xiáng shù yǒu xù guó yǒu xué bǐ nián rù xué zhōng nián kǎo jiào yì nián shì lí jīng biàn zhì sān nián shì jìng yè yào qún wǔ nián shì bó xí qīn shī qī nián shì lùn xué qǔ yǒu wèi zhī xiǎo chéng jiǔ nián zhī lèi tōng dá qiáng lì ér bù fǎn wèi zhī dà chéng fū rán hòu zú yǐ huà mín yì sú jìn zhě shuō fú ér yuǎn zhě huái zhī cǐ dà xué zhī dào yě jì yuē é zi shí shù zhī qí cǐ zhī wèi hū dà xué shǐ jiāo pí biàn jì cài shì jìng dào yě xiāo yǎ yì sān guān qí shǐ yě rù xué gǔ qiè sūn qí yè yě xià chǔ èr wù shōu qí wēi yě wèi bǔ dì bú shì xué yóu qí zhì yě shí guān ér fú yǔ cún qí xīn yě yòu zhě tīng ér fú wèn xué bù liè děng yě cǐ qī zhě jiāo zhī dà lún yě jì yuē fán xué guān xiān shì shì xiān zhì qí cǐ zhī wèi hū dà xué zhī jiào yě shí jiāo bì yǒu zhèng yè tuì xī bì yǒu jū xué bù xué cāo màn bù néng ān xián bù xué bó yī bù néng ān shī bù xué zá fú bù néng ān lǐ bù xīng qí yì bù néng lè xué gù jūn zǐ zhī yú xué yě cáng yān xiū yān xī yān yóu yān fū rán gù ān qí xué ér qīn qí shī lè qí yǒu ér xìn qí dào shì yǐ suī lí shī fǔ ér bù fǎn yě duì mìng yuē jìng sūn wù shí mǐn jué xiū nǎi lái qí cǐ zhī wèi hū jīn zhī jiào zhě shēn qí zhàn bì duō qí xùn yán jí yú shù jìn ér bú gù qí ān shǐ rén bù yóu qí chéng jiāo rén bú jìn qí cái qí shī zhī yě bèi qí qiú zhī yě fú fū rán gù yǐn qí xué ér jí qí shī kǔ qí nán ér bù zhī qí yì yě suī zhōng qí yè qí qù zhī bì sù jiāo zhī bù xíng qí cǐ zhī yóu hū dà xué zhī fǎ jìn yú wèi fā zhī wèi yù dāng qí kě zhī wèi shí bù líng jié ér shī zhī wèi sūn xiāng guān ér shàn zhī wèi mó cǐ sì zhě jiāo zhī suǒ yóu xìng yě fā rán hòu jìn zé hàn gé ér bù shēng shí guò rán hòu xué zé qín kǔ ér nán chéng zá shī ér bù sūn zé huài luàn ér bù xiū dú xué ér wú yǒu zé gū lòu ér guǎ wén yàn péng nì qí shī yàn pì fèi qí xué cǐ liù zhě jiāo zhī suǒ yóu fèi yě jūn zǐ jì zhī jiāo zhī suǒ yóu xìng yòu zhī jiāo zhī suǒ yóu fèi rán hòu kě yǐ wèi rén shī yě gù jūn zǐ zhī jiào yù yě dào ér fú qiān qiáng ér fú yì kāi ér fú dá dào ér fú qiān zé hé qiáng ér fú yì zé yì kāi ér fú dá zé sī hé yì yǐ sī kě wèi shàn yù yǐ xué zhě yǒu sì shī jiào zhě bì zhī zhī rén zhī xué yě huò shī zé duō huò shī zé guǎ huò shī zé yì huò shī zé zhǐ cǐ sì zhě xīn zhī mò tóng yě zhī qí xīn rán hòu néng jiù qí shī yě jiāo yě zhě cháng shàn ér jiù qí shī zhě yě shàn gē zhě shǐ rén jì qí shēng shàn jiào zhě shǐ rén jì qí zhì qí yán yě yuē ér dá wēi ér zāng hǎn pì ér yù kě wèi jì zhì yǐ jūn zǐ zhī zhì xué zhī nán yì ér zhī qí měi è rán hòu néng bó yù néng bó yù rán hòu néng wèi shī néng wèi shī rán hòu néng wèi cháng néng wèi cháng rán hòu néng wèi jūn gù shī yě zhě suǒ yǐ xué wèi jūn yě shì gù zé shī bù kě bù shèn yě jì yuē sān wáng sì dài wéi qí shī cǐ zhī wèi hū fán xué zhī dào yán shī wéi nán shī yán rán hòu dào zūn dào zūn rán hòu mín zhī jìng xué shì gù jūn zhī suǒ bù chén yú qí chén zhě èr dāng qí wéi shī zé fú chén yě dāng qí wéi shī zé fú chén yě dà xué zhī lǐ suī zhào yú tiān zǐ wú běi miàn suǒ yǐ zūn shī yě shàn xué zhě shī yì ér gōng bèi yòu cóng ér yōng zhī bú shàn xué zhě shī qín ér gōng bàn yòu cóng ér yuàn zhī shàn wèn zhě rú gōng jiān mù xiān qí yì zhě hòu qí jié mù jí qí jiǔ yě xiāng shuì yǐ jiě bú shàn wèn zhě fǎn cǐ shàn dài wèn zhě rú zhuàng zhōng kòu zhī yǐ xiǎo zhě zé xiǎo míng kòu zhī yǐ dà zhě zé dà míng dài qí cóng róng rán hòu jìn qí shēng bú shàn dá wèn zhě fǎn cǐ cǐ jiē jìn xué zhī dào yě jì wèn zhī xué bù zú yǐ wéi rén shī bì yě tīng yǔ hū lì bù néng wèn rán hòu yǔ zhī yǔ zhī ér bù zhī suī shě zhī kě yě liáng yě zhī zǐ bì xué wèi qiú liáng gōng zhī zǐ bì xué wèi jī shǐ jià zhě fǎn zhī chē zài mǎ qián jūn zǐ chá yú cǐ sān zhě kě yǐ yǒu zhì yú xué yǐ gǔ zhī xué zhě bǐ wù chǒu lèi gǔ wú dāng yú wǔ shēng wǔ shēng fú dé bù hé shuǐ wú dāng yú wǔ sè wǔ sè fú dé bù zhāng xué wú dāng yú wǔ guān wǔ guān fú dé bú zhì shī wú dāng yú wǔ fú wǔ fú fú dé bù qīn jūn zǐ yuē dà dé bù guān dà dào bù qì dà xìn bù yuē dà shí bù qí chá yú cǐ sì zhě kě yǐ yǒu zhì yú xué yǐ sān wáng zhī jì chuān yě jiē xiān hé ér hòu hǎi huò yuán yě huò wěi yě cǐ zhī wèi wù běn

lǐ礼jì记 · xué学jì记

相关诗词

相关诗词